Home » Ontkenningen zijn onbedoelde instructies aan het brein

Ontkenningen zijn onbedoelde instructies aan het brein

Denk niet aan een roze olifant! Oké, waar dacht je nu aan? Precies…. een roze olifant. Dit komt omdat de ontkenning (niet, geen, zonder) alleen bestaat in onze taal. Dit betekent dat als je ergens niet aan wilt denken, je eerst het beeld moet voorstellen in gedachte (de roze olifant) om vervolgens tegen je brein te zeggen dat je dit niet wilt zien. Het kwaad is dan echter al geschied want je hebt er al een beeld van gecreëerd, de interne voorstelling is er al. Zintuigelijke waarnemingen vertaald in beelden, geluiden, gevoelens, smaak en geur kennen geen ontkenningen.

In 2015 is er onderzoek gedaan naar de begrijpbaarheid van ontkenningen in medische bijsluiters. Hieruit kwam naar voren dat tekst met ontkenningen lastiger te begrijpen is dan tekst zonder ontkenningen. Dat het brein ontkenningen lastig vindt blijkt ook als ik mijn jongste dochter (4 jaar), die overigens al aardig bespraakt is hoor zeggen: “papa, mag ik met – zonder jas naar buiten?”. Dit wordt versterkt als ik mijn kids vraag om iets niet te doen (niet op de bank springen, niet met de handen eten) het juist wel lijkt te gebeuren.

Daarnaast verraden ontkenningen onze vooroordelen volgens Camiel Beukeboom. Hij noemt als voorbeeld dat een vuilnisman niet dom is en een professor slim. Het verscholen vooroordeel hierin is dat je verwacht dat een vuilnisman dom is. Dit betekent dat als je onbeoordeeld wilt communiceren zoals in een beoordelingsgesprek je uitdaging is om geen ontkenningen te gebruiken.

De onbedoelde kracht zit in het feit dat je denkt een ontkenning te gebruiken terwijl je het tegenovergestelde versterkt. Dit betekent in de praktijk dat het probleem wordt versterkt in plaats van de oplossing. Ontkenningen helpen je meestal verder van je doel af. Denk maar aan een doel als stoppen met roken. Je legt de nadruk hierbij op roken (en dat is juist ongewenst). Kijk maar eens naar de volgende reclame van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en sport over stoppen met roken: https://www.youtube.com/watch?v=HvGD4vz2oZM

Helpt deze reclame richting het doel of is dit juist het benadrukken van het probleem (en daarmee onbedoeld versterken van het probleem)?

Je kunt ontkenningen natuurlijk ook omdenken / herkaderen om juist iets te benadrukken. Dit zie je vaak in de marketing. Wat zou er gebeuren als ik je vraag dit artikel niet te liken en niet te delen?

Literatuur:

Burgers, C., Beukeboom, C. J., Sparks, L., & Diepeveen, V. (2015). How (not) to inform patients about drug use: use and effects of negations in Dutch patient information leaflets. Pharmacoepidemiology and drug safety, 24(2), 137-143.

The negation bias: When negations signal stereotypic expectancies

Beukeboom, C. J., Finkenauer, C. & Wigboldus, D. H. J., 2010, In : Journal of Personality and Social Psychology. 99, 6, p. 978-992

Open chat