Home » Klimaat veranderen?

Klimaat veranderen?

Hoe kan kennis over verandermanagement bijdragen aan oplossingen voor het klimaatprobleem?

Afgelopen week, toen ik een workshop gaf over gedragsveranderingen, vroeg een van de deelnemers bij het vragenrondje: “Nick, hoe kan jouw kennis over verandermanagement helpen bij het oplossen van het klimaatprobleem?” Wauw…. wat een mooie vraag en volledig buiten mijn comfortzone omdat mijn vraagstukken vooral gaan over de organisatiecontext of persoonlijke effectiviteit. Een super actuele vraag nu er veel nieuws verschijnt over klimaatvraagstukken en de klimaattop. Ik heb toen de vraag gesteld werd mijn visie kort toegelicht en uitgelegd dat dit met name komt doordat mensen kortetermijndenkers zijn. Omdat ik dit zo’n mooie vraag vond deel ik graag mijn uitgebreidere antwoord gebaseerd op speerpunten die ik hanteer bij team- en individuele coaching. Daarnaast gun ik jou als lezer de kennis over veranderkunde die ik paraat heb bij vraagstukken en groei ik zelf door buiten mijn comfortzone te stappen met deze context en nog eens iets dieper bij dit vraagstuk stil te staan. Een win-win nietwaar? Daarnaast draagt het delen van deze kennis wellicht bij aan de oplossing van de klimaatproblematiek waardoor het een win-win-win wordt. 🙂

Achtergrond

In oktober 2018 is er een VN-rapport verschenen waarin klimaatwetenschappers waarschuwen dat er maatregelen nodig zijn om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graad Celsius. Op het moment van schrijven (3 tot 14 december 2018) vindt in de Poolse stad Katowice een klimaatconferentie (COP24) plaats waarbij gekeken wordt naar de voortgang die landen boeken op het klimaatakkoord van Parijs 2015. In Nederland richten we ons vooral op reductie van het voornaamste broeikasgas CO2. De grootste CO2 uitstoot komt vanuit brandstof voor transport (denk aan woon-, werk en vliegverkeer), energie voor de opwarming van huizen en kantoorpanden (aardgas). Maar ook vanuit onze wegwerpmaatschappij en de voedingingssector: gas dat vrijkomt bij de productie van (voedsel)producten. Hierbij valt op dat de CO2-bijdrage van het OV verwaarloosbaar is.

Constateringen op basis van verander- en breinprincipes

Wat is de noodzaak?

Zonder noodzaak geen verandering! Ondanks vele pogingen om de urgentie te benadrukken vraag ik mij of de noodzaak bij iedereen doordringt en dan vooral de noodzaak voor jezelf. Wellicht goed deze denkwijze om te draaien ter controle. Als iedereen dezelfde urgentie zou ervaren, zou er dan nog zoveel vergadering over dit thema nodig zijn?  Als de noodzaak onvoldoende doordringt blijven mensen doen wat ze altijd deden, dat is immers veilig gedrag en veilig betekende in de oertijd overleven. Zoeken naar veiligheid is diep verankerd in de oudste delen van ons brein. Volgens Kotter is het vooral belangrijk om mensen dingen te laten zien en ervaren. Door mensen te laten zien en ervaren hoe de wereld er straks uitziet als er niks veranderd (Stephen Covey Habit 2: Start with the end in mind). Laat de impact voelen van 2 graden temperatuurstijging. In Nederland kennen we temperaturen tussen pakweg -20 en +40 graden Celsius: een schaal van 60 graden. 2 graden verschil lijkt niet zo veel op deze schaal maar laat zien wat dit betekent voor het weer, het klimaat en vooral de mens en de veiligheid / voortbestaan!

Mensen zijn kortetermijn denkers

Dit komt omdat alleen ons jongste brein (het mensenbrein, neo-cortex) in de toekomst kan denken. De krachtige neo-cortex onderscheidt mensen van andere zoogdieren. Hierdoor kunnen mensen bijvoorbeeld een afspraak in de toekomst plannen. Het gebruik van dit brein kost echter veel energie en mensen denken liever in patronen (met andere breindelen). Daarnaast is het vanuit de evolutie belangrijk dat je vandaag overleeft. Op de Savanne draaide het in de oertijd om vandaag het gevaar ontwijken en vandaag voedsel vinden in tegenstelling tot het oplossen van problemen in de toekomst. Ondanks dat er nu al signalen zijn van de opwarming van de aarde ligt het probleem voor het brein te ver in de toekomst. De beloning om dingen anders te doen lijkt te ver weg te liggen. Waar wordt het brein nu beloond om vandaag ander gedrag te vertonen? Heb jij deze scherp voor ogen?!

What’s in it for me? 

De vraag “wat het jezelf nu oplevert?” is heel belangrijk. Deze stimuleert namelijk het beloningssysteem in het brein dat aanspoort om gedrag te herhalen. Om beweging te krijgen dient de gewenste situatie aantrekkelijker te zijn dan de status quo (bestaande situatie). Als voorbeeld kun je kijken naar transport: vliegtuig versus trein. Het vliegtuig nemen levert op dit moment meer op waardoor mensen dit gedrag herhalen. Een vakantie in eigen land is soms zelfs duurder dan een weekend Barcelona met een prijsvechtende vliegorganisatie. Mensen gaan dus inderdaad liever met het vliegtuig dan met de elektrische auto of trein op vakantie. Sterker nog het is de meest veilige manier van transport en mensen zoeken veiligheid. Daarnaast is het sneller en goedkoper. Er moet dus een heel goed alternatief zijn om niet het vliegtuig te nemen.

Overtuigingen: kijk op de wereld

Wat kies jij als je moet kiezen tussen zomer en winter? Grote kans dat je kiest voor zomer omdat je de zomer associeert met prettige temperaturen, warmte, zomervakantie, verlof, lange avonden, bbq, terrasje, zwembad etc. Dit in tegenstelling tot de koudere, donkere winters waarin we vechten tegen de griepvirussen. Dit heeft te maken met beelden van de werkelijkheid en associaties (lading) van woorden. Indien er prettigere associaties zijn bij hogere temperaturen en we de warmte opzoeken in vakanties, welk effect heeft dit op onze kijk op het klimaatprobleem? Mogelijk ontstaat de illusie dat het handig is, want dan hoeven mensen minder ver op vakantie voor dezelfde temperatuur of kan de verwarming straks uit.

Een andere overtuiging die ik steeds vaker naar voren zie komen is het koppelen van reizen aan status en succes. Social media staat vol met foto’s over vliegreizen, plekken die al bezocht zijn en backpackende foto’s van mensen die een jaar gaan reizen. Het lijkt een meetlat om erbij te horen, een doel. Er zijn zelf vloggers die hun brood verdienen met het maken van reizen en filmpjes. Als je op vakantie gaat in eigen land wordt je steeds sneller raar aangekeken, nietwaar?

Wat ik wil aangeven is dat overtuigingen je kunnen helpen of een extra uitdaging vormen bij het bereiken van het veranderdoel. Dit betekent niet dat de ene overtuiging goed is en de ander slecht. Bewustwording van de overtuigingen die er zijn kan helpen om het veranderdoel te bereiken.

Mensen apen anderen na

Spiegelneuronen in ons brein zorgen ervoor dat je gedrag van anderen na doet. Dit gebeurt meestal onbewust. Het is daarom hartstikke belangrijk dat leiders, influencers, bekende Nederlanders, leraren (lees iedereen) voorbeeldgedrag vertoont zodat onze medemens dit gaat nadoen. Ik ben erg nieuwsgierig hoeveel deelnemers bij de klimaattop het vliegtuig laten staan en met de trein zijn 😉 Daarnaast dient voorbeeldgedrag consequent te zijn: geen uitzondering want dan heeft je brein ruimte om te ontsnappen naar oude patronen. Het ene land wel, het andere niet heeft weinig zin. De ene dag wel, de andere dag niet eveneens. Op dit punt kan er veel geleerd worden van kinderen. Kinderen kunnen perfect dingen nadoen en leren nog sneller als je het aanleren van gedrag consequent iedere keer hetzelfde doet. Sla maar eens een dagje over en de bengeltjes weten te ontsnappen aan bijv. de opruimroutine.

Hoe dan wel?

Kies een subdoel (next current state) dat dichterbij ligt en vertaal dit naar concreet gedrag voor vandaag en morgen. Dat betekent om te beginnen een doel voor 2019. Bijv. X procent meer elektrische auto’s verkopen en een daling van Y procent benzine- en dieselauto’s. Het brein dient als het ware verleid te worden om het vandaag anders te doen. Op het moment dat het aantrekkelijk is om zonnepanelen te nemen, gaan mensen zonnepanelen nemen. Op het moment dat de beloning dichterbij wordt gehaald (korting op energierekening in de maand dat zonnepanelen geplaatst worden i.p.v. bij de eindejaarsrekening) wordt het nog aantrekkelijker om het anders te doen. Maandelijks verrekenen van energiekosten. Directe feedback en directe inzichten middels visueel management. En tja, dan schrik je jezelf inderdaad een hoedje als het vriest en je in december geen gemiddelde betaalt maar het echte verbruik aan je energieleverancier. Dat prikkelt wellicht om een extra laagje aan te trekken of een uur eerder naar bed te gaan. Of je thermostaat te vervangen of beter te programmeren. Je zult moeten gaan nadenken over het sparen van geld om de rekening te kunnen betalen of direct te bezuinigen. Uiteraard moet je hier mensen bij helpen zodat er geen andere onwenselijke neveneffecten ontstaan (zoals schulden).

Ik kan nog wel een aantal voorbeelden uit de mouw schudden. Bijv. een dag niet de CV gebruiken scheelt dezelfde avond 10 plekken wachten bij het kopen van een online ticket van je favoriete concert. Dan ga je nadenken en overwegen. Het gaan om de beloning in welke vorm dan ook. Het omgekeerde is ook waar: als je pijn of verlies voelt in de huidige situatie wil je bewegen om van de pijn weg te gaan. Op het moment dat een vliegreis de snelste en goedkoopste optie is nemen mensen het vliegtuig. Op het moment dat je daar alleen iets aan doet in Nederland gaan mensen naar een vliegveld over de grens. Veranderen doe je door gewenst gedrag te belonen, voorbeeldgedrag te vertonen en samenwerking over grenzen heen te zoeken zodat het onwijs aantrekkelijk is om het anders te doen. Zijn deze voorbeelden de oplossingen? Vast niet, wellicht kun je zo een keerzijde noemen. Waar het om gaat is dat er kleine experimenten worden gelanceerd die op basis van feedback verbeterd worden. Zo kom je dichter bij de oplossing die wel werkt.

Laat mensen zien en voelen wat extreme weersveranderingen voor gevolgen hebben en wat de stijging van de temperatuur betekent zodat de noodzaak en overtuiging ontstaat om het anders te willen doen. Verhalen (story telling) kan hierbij helpen.

En het voorbeeldgedrag? Leiders die zeggen dat ze het klimaatprobleem echt willen aanpakken en zich eigenaar voelen dienen voorbeeldgedrag te vertonen dat bijdraagt aan het doel, zo niet directe zichtbaar maken en als feedback teruggeven. Zodat ook hier een leereffect ontstaat. Wat zou het effect zijn als het CO2 gebruik per politici dagelijks op Twitter zichtbaar wordt gemaakt in de vorm van visueel management? Liefst nog een beloning koppelen als het verbruik verbeterd: bijv. in de vorm van een compliment. Iets als “Nick Boumans” is goed op weg, hij heeft de CO2 uitstoot met 40% weten te reduceren. Volg jij zijn voorbeeld? 

Wat kun je zelf doen?

Zoek naar kleine bijdrages. Als iedereen kleine stappen neemt heeft dat veel meer impact dan praten over grote acties. Het gaat om actie en niet praten over actie! Het is onnodig direct je huis radicaal te verbouwen als dat buiten je mogelijkheden ligt. Heb je een airconditioning, overweeg dan eens hiermee te verwarmen waardoor het gasgebruik omlaag gaat. Trek een laag extra kleren aan waardoor de verwarming iets lager kan. Vraag je af of je spullen echt moet vernieuwen. Neem de fiets naar je werk of carpool! Een trein is aanzienlijk milieuvriendelijker dan auto’s of vliegtuigen. Kijk eens welke mogelijkheden thuiswerken voor het bedrijf, jezelf en het klimaat kan bieden: brandstof besparen, plactic koffiebekertjes, computer en energiekosten bedrijfspanden etc.

Background vector created by rawpixel.com – www.freepik.com

Open chat
Powered by